مؤلف : در تفسير آيه اشكالى كه بر اين روايت وارد مىشد مطرح كرديم ، علاوه بر اين ، اين روايت معارض روايت قبلى ابن عباس است . و در تفسير برهان از حسين بن سعيد در كتاب زهد از عثمان بن عيسى از عمر بن اذينة از سليمان بن قيس روايت كرده كه گفت : از امير المؤمنين ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : رسول خدا ( ص ) فرمود : خداوند بهشت را بر هر كسى كه فحاش و بىحيا باشد و باكى نداشته باشد از اينكه چه مىگويد و مردم در باره اش چه مىگويند ، حرام كرده چون اين گونه اشخاص را اگر كاملا بررسى كنى خواهد ديد كه يا خود شيطانند و يا شيطان در نطفه آنان شريك است . پس مردى عرض كرد : يا رسول اللَّه مگر در مردم شرك شيطان هم هست ؟ فرمود : مگر كلام خداى را نخوانده اى كه مىفرمايد : * ( « وَشارِكْهُمْ فِي الأَمْوالِ وَالأَوْلادِ » ) * ؟ مرد عرض كرد آن كيست كه از آنچه بگويد و يا در باره اش بگويند پروا نداشته باشد ؟ فرمود : آن كسى است كه متعرض مردم شود و در باره ايشان چيزها بگويد با اينكه مىداند مردم او را رها نخواهند كرد ، چنين كسى است كه باك ندارد از اينكه چه بگويد و مردم در باره اش چه بگويند « 1 » . و در تفسير عياشى از محمد بن مسلم از ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه گفت : از آن جناب معناى شرك شيطان را پرسيدم كه خدا در باره اش فرمود : * ( « وَشارِكْهُمْ فِي الأَمْوالِ وَالأَوْلادِ » ) * فرمود : هر چيزى كه از مال حرام باشد شرك شيطان است ، و آن گاه فرمود : همين شيطان با آدمى است تا به عمل جماع بپردازد ، اگر آن جماع حرام باشد فرزند شرك شيطان است ، چون از نطفه او و نطفه شيطان درست شده « 2 » . مؤلف : روايت در اين معانى بسيار زياد است ، و ليكن همه آنها از باب ذكر مصداق است و معناى جامع آيه و شرك شيطان همان بود كه ما در ذيل آيه آورديم . و اينكه در اين روايات آمده كه شيطان در عمل وقاع شركت مىكند و نطفه هم نيمى از شيطان است كنايه از اين است كه شيطان از اين عمل بهره اى مىبرد نه اينكه راستى او هم جماع مىكند و نطفه مىريزد ، بلكه از باب تمثيل و مجسم ساختن مقصود است ، و نظائر اين گونه كنايه ها در روايات بسيار است .

--> ( 1 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 426 . ( 2 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 299 ح 102 .